Starting Point

Het album Starting Point van Grupo Um is een uniek document binnen de Braziliaanse jazz en experimentele muziek. Oorspronkelijk opgenomen in São Paulo in het midden van de jaren zeventig, onder de dreiging van de militaire dictatuur, lag deze plaat bijna een halve eeuw op de plank voordat hij werd uitgebracht in het jaar 2023. Het trio, bestaande uit pianist Lelo Nazario, drummer/percussionist Zé Eduardo Nazario en bassist Zeca Assumpção, stond bekend om hun compromisloze zoektocht naar nieuwe muzikale wegen, geïnspireerd door hun samenwerking met Hermeto Pascoal.

Qua genre is Starting Point een uitgesproken samensmelting van avant-garde jazz, free jazz, jazzfusion en Afro-Braziliaanse ritmiek. De muziek is zowel experimenteel als energiek, waarin improvisatie, ongebruikelijke maatsoorten en de toepassing van niet-traditionele instrumenten zoals berimbau en zelfgebouwde percussie-instrumenten centraal staan. De Fender Rhodes, prepared piano, vibrerende baslijnen en zeer dynamische drums zorgen voor een gelaagd klankbeeld, waarin klankkleuren en ritmes met elkaar botsen en harmoniëren.

Drie tracks springen eruit en illustreren de veelzijdigheid van het album. Het openingsnummer Porão da Teodoro begint met een krachtige drumsolo die direct het energieniveau van het album neerzet. Dit wordt gevolgd door de track Onze por Oito, waarin de berimbau als leidend instrument naar voren treedt, omringd door subtiele ritmische verspringingen en improvisaties van piano en bas. Organica, een andere opvallende compositie, laat horen hoe het trio vrij en intuïtief samenspeelt, waarbij de grenzen tussen vrije improvisatie en zorgvuldig uitgewerkte structuren lijken te vervagen.

Starting Point is ruig, onvoorspelbaar en imponerend, mede doordat het destijds niet in een commerciële mal kon worden gedrukt. Met zijn korte, krachtige speelduur – het album duurt slechts zesentwintig minuten – getuigt het van de rauwe creativiteit en het experimentele lef van Grupo Um. Het resultaat is een avontuurlijk album dat alsnog een volwaardige plek inneemt binnen de Braziliaanse jazzgeschiedenis, en dat liefhebbers van vernieuwende jazz en wereldmuziek veel te bieden heeft.