OuthereEAN: 0774204984922
4,85/5 (1178 reviews op Productvraag) Kindertotenlieder
Mahlers composities volgden twee fundamentele werkterreinen: aan de ene kant zijn reusachtige, hemelbestormende symfonische fresco's; aan de andere kant de meer dan veertig exquise, intieme, diep persoonlijke liederen. Zijn belangstelling voor de gedichten van de Duitse lyricus en oriëntalist Friedrich Rückert (1788-1866) vloeide deels voort uit diens fascinatie voor het Oosten en zijn spirituele voorliefde voor diepe introspectie, tedere berusting, innerlijke vrede en terugtrekking uit de verterende beslommeringen van de buitenwereld. Toen twee van Rückerts kinderen aan roodvonk stierven, reageerde de dichter op dit emotionele trauma met het schrijven van meer dan vierhonderd gedichten, die in 1872 werden gepubliceerd onder de titel Kindertotenlieder. Mahler was zelf geen onbekende op het gebied van kindersterfte. Zeven van zijn dertien broers en zussen stierven in hun kinderjaren. Ernst stierf toen hij dertien was, en Otto (ook een componist) pleegde zelfmoord. In de zomer van 1901 zette Mahler een aantal Rückert-gedichten op muziek, waaronder drie van de Kindertotenlieder (nrs. 1, 2 en 4 in de huidige cyclus). In 1904 componeerde hij nog twee Rückert-liederen, die samen een cyclus van vijf Kindertotenlieder vormden.
Een van de meest opmerkelijke kenmerken van deze muziek is de opmerkelijke terughoudendheid, verfijning en transparantie van de bezetting. Het eerste lied begint met slechts een hobo en een hoorn in eenvoudig contrapunt. In de loop van het lied zijn het de houtblazers en de hoorns - nooit meer dan twee van elk - die samen met de stem het muzikale hoofdbetoog voeren. Ook de harp speelt een prominente rol, en hier en daar, heel even, het klokkenspel. Het derde lied bevat Engelse hoorn, de vijfde (het langste en veruit het meest dichtbezette) celesta, piccolo, contrabassoon en tamtam.
Rückert Lieder
Tijdens de zomers van 1901 en 1902 zette Mahler acht Rückert-gedichten op muziek, waarvan er uiteindelijk drie werden opgenomen in Kindertotenlieder en vijf als zelfstandige, los van elkaar staande liederen. Mahler orkestreerde zelf vier van deze vijf liederen, met als uitzondering 'Liebst du um Schönheit' Elk lied vereist een andere configuratie van instrumenten.
'Blicke mir nicht in die Lieder' (Kijk niet naar mijn liederen) was Mahlers eerste Rückert-zetting, waarin de dichter-componist zijn geliefde zachtjes vermaant om zijn creatieve inspanningen niet te onderzoeken totdat ze voltooid zijn. 'Liebst du um Schönheit' (Als je liefhebt omwille van de schoonheid) is het toppunt van sierlijke lyriek en eenvoud in het schrijven van liederen. Het is een van Mahlers weinige liefdesliederen, geschreven voor Alma met wie hij pas getrouwd was. Het werd pas na de dood van de componist georkestreerd door de dirigent en criticus Max Puttmann.
Vele Mahlerieten beschouwen 'Ich bin der Welt abhanden gekommen' (Ik ben de wereld kwijt) als het mooiste van alle zelfstandige liederen van de componist. Dit zeven minuten durende juweel geeft een gevoel van diepe vrede en eenheid met de wereld weer. De opmerkelijke gelijkenis van de melodische lijnen van dit lied met die van het Adagietto van de Vijfde Symfonie, ongeveer in dezelfde tijd geconcipieerd, kan niet genegeerd worden. In 'Ich atmet' einen linden Duft' (Ik ademde de lucht van zoete linde) erkent de dichter het geschenk van zijn geliefde van een tak van een lindeboom die in zijn kamer is geplaatst. Rückert speelt voortdurend met de woorden Linde en linde, het eerste een zelfstandig naamwoord dat lindeboom betekent, het tweede een bijvoeglijk naamwoord dat mild, zacht of teder betekent. In het verlengde hiervan kan dit lied gezien worden als een liefdesoffer van Mahler aan zijn verloofde Alma (zij trouwden in maart 1902). 'Um Mitternacht' (Om middernacht) is het enige lied van deze Rückert-groep met een donkere en angstige toon.
Lieder eines fahrenden Gesellen
Het laatste deel van het jaar 1883 was niet bepaald een vreugdevolle tijd voor de 23-jarige Mahler. Zijn beide ouders waren ziek, de nieuwe dirigeerpositie die hij bij het hoftheater in Kassel had bemachtigd, bleek artistiek zeer beperkend, en zijn liefdesrelatie met actrice en operazangeres Johanna Richter kwam tot een abrupt en ongelukkig einde. Lieder eines fahrenden Gesellen kunnen dus gezien worden als Mahlers artistieke reactie op autobiografische gebeurtenissen, in het bijzonder op het feit dat hij werd gedumpt. De algemene toon van de teksten komt overeen met het verdriet en de hartzeer van de componist zelf, terwijl de muziek de geest ademt van het Oostenrijkse platteland en de Duitse volkspoëzie.
In het openingslied beschrijft de reiziger hoe hij zich zal voelen als zijn vroegere geliefde uiteindelijk met een andere man trouwt. Het tweede lied toont gedurende het grootste deel van zijn lengte vreugde in de schoonheden van de natuur (een thema dat Mahler na aan het hart ligt), maar het einde keert terug naar een door verdriet geteisterde stemming. De luisteraar wordt opgeschrikt door hartstochtelijke kreten in het derde lied, waarin de reiziger zich een mes in zijn borst voorstelt, zo intens is zijn verdriet. Weemoedig denkt hij terug aan de zalige dagen van geluk, die nu voorbij zijn. Het slotlied, op een treurig geluid, is het afscheid van de reiziger van zijn geliefde, van het geluk en, zo lijkt het, van het leven zelf.
