Matthias Höfs - J.S. Bach: Trumpet Concertos (CD)

Caleidoscopische trompetconcerten van Bach
Johann Sebastian Bach heeft ons in de eenentwintigste eeuw helaas geen trompetconcerti nagelaten. De trompettist Matthias Höfs heeft deze situatie nu rechtgezet door een aantal van Bachs soloconcerten voor zijn instrument te arrangeren. Zijn moderne piccolo-trompet is in staat om - in tegenstelling tot de ventielloze baroktrompet - de briljante klank van de trompet naar boven te halen in de veeleisende melodieën van de concerti.

De meeste instrumentalisten, vooral trompettisten, moeten zich neerleggen bij het feit dat de geschiedenis van hun instrument er vaak een is die de geleidelijke ontwikkeling van de muzikale en technische mogelijkheden weerspiegelt. Dat betekent dat een hedendaagse trompettist met zijn moderne instrument veel meer kan bereiken dan mogelijk was met de baroktrompet. Hoewel het waar is dat Bach prachtige solopartijen voor trompet componeerde, schijnt hij ervan weerhouden te zijn een concerto in verschillende delen voor trompet te schrijven, ofwel omdat de trompet van zijn tijd een beperkt notenbereik had, ofwel omdat er geen geschikte solist beschikbaar was om zo'n complex werk te spelen.

In de barok was het heel gewoon dat concerten, en in het bijzonder soloconcerten, ad libitum op een hele reeks verschillende instrumenten werden gespeeld. Bach schreef alle concerti die Matthias Höfs op zijn nieuwe cd voor het Clavier (clavichord of klavecimbel) heeft opgenomen. Bij het arrangeren van werken voor andere instrumenten hing Bachs aanpak af van het instrument waarvoor hij arrangeerde. Bij het bewerken van de cantilena's in het langzame deel van Alessandro Marcello's hoboconcerto bijvoorbeeld, gebruikte Bach een hele reeks rijke versieringen. 'Ik vond dat heel charmant. Het zijn heel bekende versieringen,' zegt Höfs. Bij de bewerking van de concerti van Antonio Vivaldi komt Bach echter veel duidelijker naar voren, waar Matthias Höfs de typische herhalingen in de baslijn heeft veranderd in virtuoze loopjes. 'Je kunt de solopartijen van de concerten van Vivaldi spelen zoals hij ze oorspronkelijk schreef, maar ik vond dat sommige repetitieve passages te eenvormig waren,' legt Matthias Höfs uit, en hij wijst erop dat Bach sommige van die passages zelf heeft bedacht. 'Ik heb de solopartij vrijer gearrangeerd.' Het concerto voor twee klavecimbels BWV 1060 is vermoedelijk gebaseerd op een dubbelconcert voor viool en hobo. Bij het arrangeren ervan liet Bach de klavecinist de solopartij vrijwel ongewijzigd in de rechterhand spelen, terwijl de linkerhand min of meer de basso continuopartij volgt. Hij neemt de baslijn echter niet noot voor noot over; in plaats daarvan breidt hij die uit en componeert hij extra partijen, waardoor de partij wordt aangepast aan de toontaal van het solo-instrument.

Matthias Höfs van zijn kant heeft de aan Bach toegeschreven partituur ook niet tot op de letter gevolgd. 'Er bestaat een kopie van een tijdgenoot met totaal andere transposities. Sommige daarvan heb ik overgenomen', meldt hij. 'In die tijd was het heel gewoon om werken voor het eigen instrument te arrangeren.' Samen met de Deutsche Kammerphilharmonie Bremen heeft hij een album gemaakt dat een lange traditie voortzet. Tegelijkertijd laat hij weer eens horen waartoe een ogenschijnlijk vertrouwd instrument in staat is.