La Nef & Shannon Mercer - Trobairitz: Poems of Women Troubadours (CD)

Toen ik voor het eerst hoorde over het fenomeen trobairitz was ik geïntrigeerd; stel je voor, vrouwen in de 12e en 13e eeuw die met zoveel vrijheid schreven. Ik vroeg me af wat in het sociale en politieke klimaat van Zuid-Frankrijk in die tijd die vrijheid mogelijk maakte. Was het het ontbreken van een sterke centrale regering?

De Franse monarchie had in die tijd slechts een ijle greep op het Zuiden. De paus en de kerk hadden minder macht, omdat het hoofd van elk hof meer macht had dan waar ook. Misschien is dat de reden waarom er zoveel in deze teksten staat dat zelfs vandaag nog door de Kerk zou worden afgekeurd.

Misschien hebben vrouwen altijd al over zulke dingen nagedacht en geschreven en is het toeval dat dit kleine stukje repertoire bewaard is gebleven. Wat wel zeker is, is dat deze vrouwen een stem kregen, dat hun poëzie werd gezongen, en dat zou ons iets moeten zeggen over de maatschappij waarin zij leefden. De trobairitz waren meestal vrouwen van adel: echtgenotes en dochters van de heersende hertogen en graven.

Zij waren ook vaak de minnaressen van troubadours, die zelden tot de adel behoorden. Misschien gaf deze nabijheid tot verschillende lagen van de maatschappij hen een duidelijker zicht op de wereld waarin zij leefden.

Veel van wat we weten over het leven van de trobairitz kunnen we afleiden uit de korte biografische inleidingen bij hun gedichten. Deze inleidingen, vidas genaamd, werden vaak lang na het leven van de vrouw geschreven en kunnen nauwelijks als betrouwbaar worden beschouwd. Beatritz de Dia, bijvoorbeeld, was getrouwd met Guillem de Poitiers, graaf van Viennois, maar was de minnares van Raimbaut d'Aurenga en zou zelfs enkele gedichten hebben geschreven die momenteel aan hem worden toegeschreven. Azalaïs de Porcairagues zou de minnares zijn geweest van Gui Guerrejat, de broer van Willem VII van Montpellier.

De gedichten die ik heb gekozen (geschreven in het occitaans, de taal van de oc) om op muziek te zetten, weerspiegelen thema's als liefde (soms overspelig of lesbisch), hoe om te gaan met de verwachtingen van huwelijk en moederschap, de rolverdeling in relaties, en ook politieke aanmatiging. De manier waarop ik deze liederen heb geschreven is gebaseerd op de manier waarop troubadours en trobairitz hun gedichten op populaire melodieën zetten, wat betekent dat elk gedicht met een aantal melodieën kan worden gezongen en dat elke melodie aan een bepaald lied kan worden toegewezen.

Ik heb geen kunstliederen geschreven, hoewel ze enkele elementen gemeen hebben met kunstliederen, doorgecomponeerde begeleiding en wat doorgecomponeerde melodie, bijvoorbeeld. De melodieën die ik heb geschreven, hoewel geïnspireerd door het karakter van de tekst, zouden kunnen worden gebruikt om een willekeurig aantal gedichten te toonzetten. Sommige zouden kunnen worden aangepast aan dansritmes. Sommige zijn aangepast aan instrumentale stukken.

Deze conceptuele scheiding tussen de poëzie en de muziek, alsmede de periode waarin deze teksten werden geschreven, is de reden waarom deze poëzie zonder muziek is overgeleverd. Ik vond het daarom gepast om de traditie voort te zetten. Ik heb bij deze composities geen enkele poging gedaan tot historische nauwkeurigheid. Er is zo weinig bewijs van hoe deze liederen 800 jaar geleden geklonken zouden kunnen hebben, dat een poging om iets na te bootsen wat toen gehoord zou kunnen zijn, alleen hypothetisch en omstreden zou kunnen zijn.

Ik heb mijn achtergrond in het spelen van echte middeleeuwse muziek gebruikt als inspiratiebron bij het componeren van de liederen, maar ik heb ook geput uit mijn ervaring in het spelen van volksmuziek uit verschillende culturen en uit mijn Libanese en Schotse etniciteit. Ik denk dat de stijl van deze stukken de tijd en plaats weerspiegelt waarin we leven: Montréal 2013.

Ik wil alle muzikanten die bij dit project betrokken waren bedanken voor hun steun en zin voor avontuur. Ik wil ook La Nef, de Stichting Arte Musica en Analekta bedanken voor het vertrouwen dat ze in mij stelden voor dit project. En ik wil Shannon Mercer bedanken voor het op zich nemen van zo'n ontmoedigende taak. Ik ben bevoorrecht om door al deze mensen omringd te worden. Dit project is het resultaat van bijna acht jaar onderzoek en componeren. Ik hoop dat het resultaat recht doet aan de trobairitz en aan hun poëzie.