Katalin Karolyi - Hungarian Songs: Bartok, Kodaly & Ligeti (CD)

Slechts anderhalf jaar na hun eerste ontmoeting in Boedapest begin 1905 stonden Bartók en Kodály te popelen om samen hun eerste toonzettingen van Hongaarse volksliederen te publiceren. In hun voorwoord van de bundel Magyar népdalok (Hongaarse volksliederen) verklaren ze hun doel als volgt: '...het grote publiek volksliederen te laten kennen en waarderen.'

De Tien Hongaarse Volksliederen uit 1906 (BB 43), Bartóks vroegste en nog tamelijk rudimentaire maar fantasierijke en zeer gevoelige volksliedbewerkingen, werden door de 25-jarige zelf verzameld, voornamelijk in drie regio's van het Hongaarse platteland: bij Boedapest, Békéscsaba en het Balatonmeer. Deze set, waaruit we op deze cd vier arrangementen kunnen beluisteren, is nooit door Bartók ter publicatie aangeboden. Nadat Bartók boerenmuziek had verzameld uit regio's van het Hongaarse koninkrijk waar aanzienlijke Roemeense en Slowaakse minderheden woonden, raakte hij onmiddellijk geïntrigeerd door de eigenaardigheden - en vanuit zijn oogpunt, muzikale frisheid - van de liederen en instrumentale dansen van beide naties. Zijn eerbied voor de folklore van de Slowaken is voelbaar in de vijf arrangementen van de Falún (Dorpsgezichten) serie (BB 87a), gecomponeerd in 1924 en gebaseerd op volksliederen uit de Zólyom (in het Slowaaks: Zvolenská) regio van wat toen Opper-Hongarije was (nu Slowakije) die hij in 1917 verzamelde van dorpsvrouwen. Deze arrangementen van uitbarstende energie, betoverend diepe emotionaliteit en transcendentie getuigen ook van Bartóks ontdekking van Stravinsky's muziek, waar hij begin jaren 1920 door werd gegrepen. De teksten worden hier gezongen door Katalin Károlyi in het Hongaars, niet in de originele Slowaakstalige versie.

Voordat hij na de val van de revolutie van 1956 Hongarije verliet voor Oostenrijk en West-Duitsland, verzamelde György Ligeti (1923-2006) niet alleen volksmuziek in zijn geboorteland Transsylvanië, maar werkte hij eind jaren veertig ook voor het Instituut voor Volkskunde in Boekarest en Kolozsvár. Zo trad hij als twintiger en dertiger in de voetsporen van zijn idolen Bartók en Kodály. In de laatste maanden van 1952 zette Ligeti vijf gedichten op muziek van János Arany, een leidende figuur in de 19e-eeuwse Hongaarse poëzie. Zowel tekst als muziek zijn diep geworteld in Hongaarse volksliedjes; de meeste van Ligeti's melodieën, of delen ervan, zouden echte volksliedjes kunnen zijn, net zoals Arany's teksten van bijna een eeuw eerder volksliedjes zouden kunnen zijn. Het laatste stuk is een uitzondering, het is een gewaagde muzikale zetting van Arany's Hongaarse vertaling uit 1868 van Robert Burns' humoristische lied The Deil's Awa Wi' Th' Exciseman (1792).