Jörg Halubek, Il Gusto Barocco - J.S. Bach: Suite & Concertos (CD)

Il Gusto Barocco benadert de suites en concerti van Johann Sebastian Bach vanuit een hedendaags en tegelijkertijd historisch geïnformeerd perspectief. Op hun nieuwe album 'Suite & Concertos' werpen Jörg Halubek en de oude-muziekspecialisten van Il Gusto Barocco een blik op Bachs activiteiten in het Zimmermann-koffiehuis in Leipzig. Ze reconstrueren geen echt programma, maar testen hoe de geest van de muzikale bijeenkomsten in de kring van gezin, familie en studenten kan worden overgebracht naar onze moderne tijd. 'We willen Bach, die tegenwoordig vooral wordt gezien als een strenge kerkcomponist, op een modernere manier bekijken. Voor ons gaat het om de communicatieve kant die naar mensen is gekeerd', zegt ensembleleider en klavecinist Jörg Halubek.

De cello, die stilaan uit zijn basso continuo schaduw in de barokmuziek komt, leidt het programma in met Bachs derde cellosuite. De soloconcerten die tussen de delen van de suite worden ingelast, breiden de individuele focus uit naar de groep. De tendens in de concertpraktijk om de onaantastbaarheid van zo'n gekoesterd werk te bewaren, krijgt hier een historisch geïnformeerde benadering, tegelijk benaderd door de ogen en oren van een moderne musicus. Uit contemporaine bronnen uit Bachs tijd weten we immers dat instrumentale werken niet altijd in hun geheel werden gespeeld. De komende albums in deze reeks, met nieuwe opnamen en uitgebracht ter gelegenheid van Bachs verjaardag, die vorig jaar begon met de opname van de Brandenburgse Concerti, moeten een muzikale presentator krijgen. Het is de bedoeling de solistische kwaliteiten van de individuele musici, die samen het geheel vormen, voor het voetlicht te brengen, zonder daarbij hun eigenheid uit het oog te verliezen. In de voor dit programma gekozen concerti speelt het orkest meer dan alleen een begeleidende rol. 'Een dergelijke waardering van muziek past heel goed bij de manier waarop wij repeteren en optreden', zegt Jörg Halubek, die inzicht geeft in de werkwijze van het ensemble. 'De interpretatie komt voort uit een proces van wederzijds luisteren.' Dat blijkt bijvoorbeeld in het langzame deel van het Vioolconcert, waar de altvioolpartij de muzikale leiding overneemt.

Dit heeft een aantal interessante bevindingen aan het licht gebracht met betrekking tot de zeer gevarieerde samenstelling van solo- en dubbelconcerten. Kennis van zaken en grondige bestudering van de bronnen vormen de basis voor een voorbereidend proces dat erop gericht is te bepalen waar vrijheden kunnen worden genomen, en aan het eind van zo'n proces is er nooit maar één oplossing. De bladmuziek is slechts het vertrekpunt. 'We weten dat wat Bach op papier heeft gezet voor zijn muziek slechts een schets is. Vooral in de langzame delen kon de solist op de voorgrond treden door versieringen toe te passen', legt Jörg Halubek uit. 'Vroeger had men kritiek op het feit dat Bach de uitvoerders geen ruimte gaf voor eigen versieringen, omdat hij zelf zoveel had opgeschreven.' Tegenwoordig heeft hij een andere kijk op de partituur. 'Bach schrijft hooguit forte en piano voor, af en toe een slurp, meer niet. Er is geen strikte frasering. Dat wil echter niet zeggen dat dergelijke uitdrukkingsmiddelen, waarvan Bachs tijdgenoten zich terdege bewust waren, niet werden gebruikt. We moeten ze alleen zelf uitvinden in de tegenwoordige tijd'

Uiteindelijk wordt duidelijk dat een moderne en een historisch geïnformeerde lezing van een werk niet lijnrecht tegenover elkaar hoeven te staan. Integendeel: de bladmuziek is vandaag de dag, net als in Bachs tijd, slechts het uitgangspunt; de muziek wordt pas echt als zij wordt gespeeld. Om tot nieuwe perspectieven te komen, hebben we mensen nodig die de moed hebben om te experimenteren en hun resultaten te evalueren. Muziek kan opnieuw geïnterpreteerd worden en de resultaten van dergelijke experimenten kunnen heel goed afwijken van de vertrouwde ervaring van de luisteraar. 'Er zijn veel gebieden van historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk die nog niet eens aan bod zijn gekomen. Sommige mogelijkheden die de beschikbare bronnen bieden, zijn zelfs nog nooit vastgelegd. Ik zie het als onze taak om iets nieuws te presenteren.'