Graindelavoix, Björn Schmelzer - Ex Nihilo: Polyphony Beyond The Order Of Things (CD)

Ex Nihilo: Polyphony Beyond The Order Of Things is een cd-album van Graindelavoix onder leiding van Björn Schmelzer, uitgebracht in 2024. Het album staat in het genre klassieke muziek, met als subgenre vocale polyfonie en koormuziek. Het bevat twaalf werken waarin de groep het muzikale fenomeen van renaissance-polyfonie vanuit een eigenzinnig perspectief benadert. Schmelzer onderzoekt samen met de ensembleleden hoe de veelstemmigheid uit deze periode het liturgische en emotionele bereik van muziek vergroot, juist door voorbij te gaan aan conventionele interpretaties van tekstuele duidelijkheid.

De muziek bestaat uit motetten en kunstige zangstukken uit de vijftiende en zestiende eeuw, waarbij bekende namen als Josquin Desprez en Johannes Ockeghem aan bod komen naast minder vaak uitgevoerde componisten als Bernardino de Ribera en Jacobus Obrecht. De selectie illustreert het idee van ‘creatio ex nihilo’, waarbij uit een schijnbare leegte een rijke muzikale structuur ontstaat. Björn Schmelzer baseert zijn interpretatie op historische bronnen die polyfonie beschrijven als een muzikale ruimte zonder vastomlijnde betekenis, waardoor de samenklank en klankkleur centraal komen te staan.

Een opvallend nummer op het album is Praeter rerum seriem, een motet van Josquin Desprez waarin de stemmen een mystieke en tijdloze sfeer oproepen door hun klankrijkdom en langzame melodische beweging. Even indrukwekkend is Vox in Rama van Bernardino de Ribera, waarin de ensembleleden hun individuele virtuositeit inzetten om een fluweelachtige geluidstextuur en diepe emotionele spanning te creëren. Een derde belangrijk werk is Ave regina caelorum van Jacobus Obrecht, waar de stemvoering en harmonie getuigen van de inventiviteit van late renaissancemuziek.

De kracht van Ex Nihilo schuilt in het samenspel tussen individuele expressie en collectieve eenheid. De uitvoeringen onderscheiden zich door hun intensiteit in dynamiek en kleurgebruik, waarbij de stemmen subtiel vervloeien en weer uit elkaar vallen. Schmelzer en Graindelavoix leggen hiermee opnieuw de nadruk op het experimentele en filosofische karakter van de polyfonie, en laten horen hoe deze oude muziek nog steeds actueel en prikkelend kan klinken.

Het album is uitgebracht door het label Glossa en is een voorbeeld van Schmelzers unieke visie binnen de hedendaagse uitvoering van renaissancekoormuziek. De combinatie van zorgvuldig uitgekozen repertoire, virtuoze zangers en diepgaande interpretatie maken Ex Nihilo tot een bijzondere luisterervaring die de grenzen van de genreklassieke polyfonie opzoekt en verlegt.