Eric Dolphy - Out To Lunch (UHQ-CD)

Eric Dolphy’s Out To Lunch wordt algemeen beschouwd als een van de belangrijkste en meest invloedrijke jazzalbums van de twintigste eeuw. Het album kwam uit in het midden van de jaren zestig en markeert een kantelpunt binnen de avant-garde jazz. Out To Lunch staat bekend om zijn experimentele karakter en het samenvloeien van improvisatie met complexe composities. Het album wordt vaak gezien als Dolphy’s meest avontuurlijke werk, waarin hij de grenzen van de traditionele jazz opzoekt en verlegt.

Qua genre wordt Out To Lunch ingedeeld onder de avant-garde jazz, een stroming die zich kenmerkt door het loslaten van vaste harmonische structuren en het verkennen van nieuwe ritmische, melodische en klankmatige mogelijkheden. Het album klinkt grillig, hoekig en tegelijkertijd uiterst samenhangend. Waar veel jazz tot dan toe sterk leunde op swing en herkenbare melodieën, kiest Dolphy hier voor een meer abstracte, zelfs soms atonale benadering. Toch blijft de muziek stevig geworteld in de jazztraditie, met een onderlaag van bluesinvloeden en een zeer ritmische benadering. Het revolutionaire van Out To Lunch zit juist in deze combinatie: de vrijheid van de improvisatie binnen een helder afgebakend, ritmisch en zelfs enigszins gestructureerd geheel.

Het album is opgenomen door een opvallend sterke bezetting: naast Eric Dolphy (op alt- en basclarinet, fluit) spelen ook Freddie Hubbard (trompet), Bobby Hutcherson (vibrafoon), Richard Davis (contrabas) en Tony Williams (drums) mee. De musici vormen samen een uiterst hecht collectief, waarin elk bandlid de ruimte krijgt voor eigen inbreng, zonder dat het gezamenlijke karakter van de muziek verloren gaat. Vooral het drumwerk van de jonge Tony Williams, die op dat moment pas begin twintig is, valt op door zijn onvoorspelbaarheid en subtiliteit.

Out To Lunch bevat vijf composities, waarvan 'Hat And Beard' en 'Straight Up And Down' tot de bekendste behoren. 'Hat And Beard,' dat het album opent, is een ode aan Thelonious Monk en kenmerkt zich door een staccato baslijn en merkwaardige, ‘mechanische’ melodieën. De track laat meteen horen hoe ver Dolphy durft te gaan met zijn basclarinet: hoekige solo’s, onverwachte uitbarstingen en een klankpalet dat varieert van lieflijk tot scherp en onvoorspelbaar. Een ander opvallend stuk is 'Straight Up And Down,' waarin een bijna carnavaleske, wiegende ritmiek wordt afgewisseld met vrije erupties van alle bandleden. De sonore vibrafoon van Hutcherson zorgt geregeld voor een dromerig, soms zelfs duister timbre, dat mooi contrasteert met de meer directe blaaspartijen.

Out To Lunch verscheen oorspronkelijk bij Blue Note en is in latere jaren diverse keren opnieuw uitgebracht, onder andere ook als UHQ-CD, wat staat voor Ultimate High Quality CD. Deze versie kenmerkt zich door een hogere geluidskwaliteit, waardoor het samenspel, de subtiliteiten in dynamiek en de klankschakeringen waar Dolphy en zijn band op drijven, nog duidelijker hoorbaar worden.

Het album wordt vaak gezien als een manifest van vrijheid én structuur in de jazz. Het is een werk dat luisteraars blijft uitdagen: abstract, maar niet ontoegankelijk; expressief en grillig, maar toch verrassend helder in zijn opzet. Out To Lunch geldt als een unieke, tijdloze klassieker, die decennia na verschijning nog steeds inspireert en fascineert.